Waarom niet investeren in Portugal?

“Portugal wordt geen tweede Griekenland“: dixit Mr. Eduardo Catroga, voorzitter van de Belgische holding Sapec en onderhandelaar van de Portugese premier. Ik heb reeds eerder mijn studiewerk verricht omtrent Portugal en deel deze mening. Recent heb ik een obligaties in Portugal gekocht. Als u vandaag investeert in Portugees papier op zes jaar, dan levert dat u een nettorendement van ca. 9.13% op.

Even wat meer cijfers… u investeert nu bvb. 6 500.00euro na 6 jaar ontvangt u 10 000.00euro en jaarlijks is er een bruto coupon van 435.00euro. Dat is niet toch niet niks hé! Lees zeker het artikel hier beneden, enkele belangrijke uitspraken heb ik expliciet in een andere kleur aangehaald.

Een lidkaart van een politieke partij heeft hij niet. Nooit gehad. En dat wil hij ook zo houden. ‘Ik ben geen politicus’, benadrukt Eduardo Catroga. Maar tegen een politieke missie af en toe zegt hij niet bij voorbaat nee. En dan kan het gebeuren dat je als voorzitter van een kleine Belgische holding plots een bevoorrechte getuige bent van een politieke en economische crisis in Europa.

De 68-jarige Eduardo Catroga, de voorzitter van het Belgische beursgenoteerde bedrijf Sapec, heeft een drukke periode achter de rug. In enkele maanden schopte hij het van begrotingsonderhandelaar voor de grootste Portugese oppositiepartij tot kandidaat-minister.

De econoom en zakenman liet zich in oktober vorig jaar tot een politieke missie verleiden. ‘PSD-leider Pedro Passos Coelho, die ik tot dan toe niet echt kende, vroeg me in naam van zijn partij, de grootste oppositiepartij van het land, met de socialistische minderheidsregering te onderhandelen over de begroting voor 2011’, zegt Catroga in een gesprek na afloop van de algemene vergadering van Sapec in Brussel.

Het verzoek hoeft niet te verbazen. De econoom beheerde van 1993 tot 1995 als onafhankelijke al de portefeuille Financiën in de laatste regering van toenmalig centrumrechts premier en huidig president Aníbal Cavaco Silva. Hij stemde toe omdat hij in 2010 had gezien hoe het met de Portugese overheidsfinanciën van kwaad naar erger ging en zijn land, na Griekenland en Ierland, in het vizier van de financiële markten dreigde te komen.

De Sapec-voorzitter, die het Belgische bedrijf al dertig jaar trouw dient, moet tijdens die begrotingsbesprekingen met de socialisten een goede indruk hebben nagelaten bij Passos Coelho. Want begin dit jaar klopte de PSD’er opnieuw bij hem aan. ‘Hij vroeg me of ik in de volgende vier tot vijf maanden een verkiezingsprogramma voor de PSD wilde uitwerken’, blikt Catroga terug. Door de val van de socialistische regering, eind maart, zou de econoom uiteindelijk zeven weken hebben om een programma in elkaar te boksen. ‘Dat programma moest zo concreet zijn dat het meteen in een regeerakkoord kon worden gegoten bij winst van de PSD bij de parlementsverkiezingen van 5 juni.’

in de smaak

Geen twee zonder drie, zegt het spreekwoord. Dus toen de financiële markten na de val van de regering voluit de aanval op Portugal inzetten en Lissabon bij de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank (ECB) en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) moest aankloppen om een bankroet te vermijden, deed Passos Coelho opnieuw een beroep op Catroga: hij stuurde de econoom als hoofdonderhandelaar voor zijn partij naar het overleg met de troika over een reddingsplan voor Portugal.

Die eerste ontmoeting met de vertegenwoordigers van de ECB, de Europese Commissie en het IMF herinnert Catroga zich nog goed. ‘Op 15 april trok ik naar hen met het PSD-programma onder de arm. Al onze punten vielen in de smaak: een hervorming van de arbeidsmarkt, justitie én maatregelen om de concurrentiekracht aan te zwengelen. De troika vroeg zelfs een document op met voorstellen voor een verhoging van de productiviteit dat ik door de Volkswagen-topman in Portugal had laten uitwerken.’

Uiteindelijk zette Catroga half mei, samen met Passos Coelho, namens de PSD een krabbel onder een brief van de troika. In ruil voor 78 miljard euro steun verbond de partij zich ertoe meer dan 200 maatregelen te nemen.

Hoe is het zover kunnen komen met Portugal? Eduardo Catroga: ‘Sta me toe u 15 jaar mee terug te nemen in de tijd. Toen kwam een einde aan tien jaar centrumrechts beleid onder leiding van Aníbal Cavaco Silva. Hij liet zijn socialistische opvolger een mooie erfenis na. Portugal was eind 1995 financieel in vrij goeden doen. Onze overheidsschuld, ons primair saldo en onze openbare rekeningen konden concurreren met het Europese gemiddelde en met buurland Spanje. Maar de socialistische regering heeft niet voortgebouwd op die fundamenten. Zij heeft tussen 1995 en 2001 de wortels laten schieten voor de kanker die vandaag aan onze economie vreet.’

Waar ging de PS in de fout? Catroga: ‘In de periode 1995-2001 kende Portugal een mooie groeicyclus. De gemiddelde economische groei bedroeg zowat 4 procent. Maar de socialistische regering van António Guterres gebruikte die groeicyclus niet om broodnodige structurele hervormingen – de arbeidsmarkt, justitie – uit te voeren.’

‘Integendeel, ze liet het geld rollen. De overheidsuitgaven groeiden sneller dan de economie. De PS-regering wierf massaal ambtenaren aan. Ook in openbare werken investeerde ze fors. Tegelijk voerde Guterres de belastingdruk op bedrijven en gezinnen op. De overheidsschuld daalde wel, van 60 naar 50 procent van het bbp. Maar die daling kwam er vooral dankzij eenmalige inkomsten na de privatisering van een reeks staatsbedrijven.’

‘Guterres’ partijgenoot José Sócrates ging vanaf 2005 op hetzelfde elan voort. De overheidsuitgaven bleven stijgen, zij het in een lager tempo dan in 1995-2001. Zelfs toen in 2008 de wereldwijde financiële en economische crisis uitbrak, weigerde Sócrates het geweer van schouder te veranderen. Hij bleef ook in 2009 ambtenaren aanwerven en verlaagde zelfs het normale btw-tarief!’

De Europese Commissie gaat volgens u evenmin vrijuit. Catroga: ‘Onder druk van de Commissie werkte de regering-Sócrates in 2010 drie besparingsplannen uit. In februari dit jaar stuurde de Commissie een technische missie naar Portugal. Maar goed werk leverde die niet af. Ze sprak met niemand, maar schotelde Sócrates wel een nieuw besparingsplan voor. De socialist tekende dat zonder de president of de oppositie – die toch nodig was om het plan goedgekeurd te krijgen – te informeren. Echt deugen deed het Europese due diligence-onderzoek niet.’

De Portugese kiezer presenteerde de PS de rekening. De PSD en de CDS-PP stapten samen in een centrumrechtse coalitie. Wat denkt u van de nieuwe regering? Is ze niet te jong en te onervaren? Catroga: ‘Met een gemiddelde leeftijd van 47 jaar is deze regering de jongste ooit. De premier is 46 jaar, zijn minister van Economische Zaken is 39 en zijn minister van Financiën is 50. Ik ken hen erg goed. Sommigen vroeg ik zelfs geregeld om feedback toen ik het verkiezingsprogramma van de PSD samenstelde. Het zijn allemaal zeer competente mensen. Op het hoogste politieke niveau hebben ze misschien geen ervaring. Maar die had ik ook niet toen ik in 1993 minister van Financiën werd. Die politieke ervaring doe je snel genoeg op. De regeringsleden hebben bovendien een pak ervaring in andere domeinen.’

Heel wat kranten schoven u ruim een week geleden naar voren als de favoriet voor de post Financiën. Catroga: ‘Ik heb nooit een post in deze regering geambieerd. Ik heb meteen tegen Passos Coelho gezegd dat de tijd rijp was voor een vernieuwing van de politieke klasse. Dat betekent niet dat ik niet beschikbaar blijf voor de nieuwe generatie politici. Als zij hulp vraagt, zal ik haar bijstaan. Dat ben ik haar verplicht.’

Kan Portugal Griekse toestanden vermijden? Catroga: ‘Ik denk niet dat wij een tweede Griekenland worden. Europa en het IMF gaan er alles aan doen om dat te vermijden. Ze kunnen wel een succesverhaal gebruiken na het Griekse fiasco.’

 ‘Dat de Griekse redding geen succes was, is deels de schuld van de Grieken zelf. Maar ook het gevolg van fouten op Europees niveau. Europa reageerde te zwak en te laat in het geval van Griekenland. De creatie van het Europese stabilisatiefonds had te veel voeten in de aarde en het voortdurende getreuzel van de Duitsers en de Fransen leidde tot zenuwachtigheid op de financiële markten.’

 ‘Eigenlijk zitten de wortels van de crisis zelfs nog dieper: bij de oprichting van de eurozone en de invoering van de eenheidsmunt. De eurozone is een onvolmaakt project. Het ontbreekt haar aan een bepaalde graad van begrotingsfederalisme. Europa is altijd gebouwd in functie van crisissen. Pas als een crisis opduikt, volgen maatregelen om de constructiefouten weg te werken.’

 Waarom staan de Portugezen er beter voor dan de Grieken? Catroga: ‘In de eerste plaats ligt de Griekse overheidsschuld een pak hoger dan de onze. Maar de politieke klasse in mijn land gaat ook anders om met de situatie dan de Griekse politici. In Portugal hebben de belangrijkste drie partijen het akkoord met de troika ondertekend omdat ze beseffen dat structurele hervormingen onontbeerlijk zijn. In Griekenland tekende alleen de regeringspartij.’

‘Ook de bevolking neemt een andere houding aan. De Grieken blijven zich mordicus verzetten tegen hervormingen en staken en betogen. Diezelfde sociale onrust zie ik in Portugal niet opduiken. De Portugezen zijn van nature al pacifistischer dan de Grieken. De voorbije weken is ook een mentaliteitswijziging tot stand gekomen. Wij beseffen dat opofferingen nodig zijn.’

Hoeveel tijd heeft Portugal nodig om uit het moeras te geraken? Catroga: ‘We staan sowieso voor twee erg moeilijke jaren. Dit en volgend jaar krimpt de economie zeker en vast. Vanaf 2013 zien we misschien licht aan het einde van de tunnel. Als we onze plicht doen en de financiële markten binnen een jaar een positieve evolutie vaststellen in Portugal, kan het vertrouwen in ons land weer groeien.’

Het is niet de eerste keer dat een Portugese regering grote veranderingen belooft. Maar in het verleden bleef het altijd bij woorden. Mogen we nu daden verwachten? Catroga: ‘Portugal is de voorbije tien jaar geen voorbeeldige leerling geweest. Maar dat kwam omdat de EU niet genoeg druk uitoefende op de regering om haar aan te sporen het juiste beleid te voeren. Als die druk van buitenaf er wel is, kan Portugal best een goede leerling zijn. Omdat Europa en het IMF zullen toezien op de uitvoering van het reddingsplan, zal die druk er zijn.’

Ontwaken de Portugezen in een nieuw land als het akkoord met de troika is uitgevoerd? Catroga: ‘Als alle maatregelen uit het akkoord met de troika en uit het regeerprogramma van de PSD zijn uitgevoerd, worden we binnen vier jaar wakker in een nieuw land. Niet alleen zal de productiviteit een pak hoger liggen dan vandaag, we zullen ook een stuk concurrentiëler zijn. Maar dan moet de troika de volgende jaren strikt toezien op de uitvoering van alle maatregelen en moet ze mee omstandigheden creëren waarin productieve, exportgerichte privébedrijven toegang hebben tot krediet.

interview lieve dierckx – De Tijd 25/06/2011